ان الله جمیل ویحب الجمال
خدا زیباست وزیبایی را دوست دارد
وقتی با عینک زیبایی به این عالم و اتفاقات آن نگاه می کنیم جمله بسیار زیبا و درخشنده ای در صفحه ذهن نقش می ببندد که
"هیچ چیزی جز زیبایی ندیدم"
در دوران زندگی چند روزه در این دنیا که به چشم بر هم زدنی می گذرد ، چقدر خوب است که واقعا به دنیا به عنوان یک پل و یک فرصت مناسب نگاه کنیم و دنیا را وسیله ای برای رسیدن به سرمنزل مقصود و همجواری خالق زیبایی بدانیم .
با شکر گزاری می توان به سمت معراج و مقام قرب الهی رسید . هم چنان که " شکر نعمت ، نعمتت افزون کند ....
ستایشگری یک نوع شکر گزاری می باشد ( و بشکرک مادحه ) و "دراین مسیر نقش هنر ، نقش شعر ، نقش ادبیات ، نقش حضور در میدان های عملی در پرورش روح ایمانی ، نقشی است که بسیار بسیار کارساز وموثر است.
می توان جای یک ستایشگر و مداح اهل بیت (ع) را در نقش ایمان آفرین ، نقش فرهنگ ساز ، نقش مستحکم کننده ی پیوند قلبی بین پیروان و بین آن محبوبان نقش بسیار مهمی دانست. "
کسی که می زند این سان نفس هنرمند است که دم برای حسن(ع) بازدم برای حسین (ع)
همچنین که امام مهربان ما علی بن موسی الرضا (ع) به آن شاعر(دعبل خزایی) که برای حضرت مدحی آماده کرده و اجرا نمود فرمودند:
آفرین بر مدح کننده و دوست دار و یار ما با دست و زبانش (بحارالانوار ج49 ، ص 218 و 237)
وسط معرکه هایش سپری باید ریخت در حمایت ز ولایت هنری باید ریخت (حاج محمود ژولیده)
در این کتابچه بر آن هستیم با بررسی معنی ومفهوم هنر و همچنین بیان نظر حضرت امام و مقام معظم رهبری ، به مفهوم هنر مداحی اشاره نماییم . در این راستا مطالبی را جمع آوری و ویرایش کرده و ثواب این اثر را به کریمه اهل بیت ع حضرت معصومه (س) تقدیم می کنم ، باشد که این ران ملخ به درگه سلیمانی آن کریمه مقبول افتد.
ای غبار حرمت تاج سر نوکرها نوکری ات شده تنها هنر نوکرها ( بیات لو )
((معنای هنر ))
هنر در لغت به معنای فّن، صنعت، علم، فضل، کیاست، فراست، لیاقت و کمال آمده است(1) معادل عربی این واژه «فنّ» است.
تعاریف ذیل برخی از دیدگاه هایی است که پیرامون مفهوم هنر ارائه شده است:
1. هنر تجلی احساسات نیرومندی است که انسان آنها را تجربه کرده است، این تجلی ظاهری به وسیله خطها، رنگ ها، حرکات و اشارات، اصوات و کلمات صورت می پذیرد(3)
2. هنر وسیله ای است برای ثبت و ضبط احساس انسانی در قالب مشخص و نیز انتقال آن در خارج از عوامل ذهن و همچنین تفهیم آن احساس به دیگران است(5)
3. هنر یک فعالیت انسانی و عبارت است از اینکه فردی آگاهانه و به یاری علایم مشخصه ظاهری، احساساتی را که خود تجربه کرده است، به دیگران انتقال دهد، به طوری که این احساسات به ایشان سرایت کند و آنها این احساسات را تجربه کنند و از همان مراحل حسّی که او گذشته است، بگذرند.(6)
4.زبان هنر این ویژگی را دارا خواهد بود که بیان غیر مستقیم همین حقایق است، تفاوت این دو زبان آن است که زبان نخست بر نقل حقایق به صورت واقعی خود استوار است، در حالی که زبان هنر بر عنصر تخیل استوار است.
به عنوان مثال اگر بخواهیم انفاق در راه خدا را بیان کنیم می گوییم هر کس برای خشنودی خدا اموال خود را انفاق کند، چند برابر آن پاداش خواهد گرفت، در این حالت این سخن، یک بیان واقعی یا عادی یا علمی می باشد، اما هنگامی که همین مفهوم را با آیه کریمه:
«مَثَلُ الَّذِینَ ینفِقُونَ أَمْوَالَهُمْ فِی سَبِیلِ اللّهِ کمَثَلِ حَبَّهٍ. ..؛
مثال کسانی که اموالشان را در راه خدا مصرف می کنند، همانند مثال دانه ای است. .
بیان می کنیم، این تعبیر یک بیان «هنری» خواهد بود و تفاوت تعبیر گذشته با این تعبیر، ایجاد یا افزودن یک رابطه جدید میان «انفاق» و «دانه گندم» است(8)
5. هنر آن است که انسان: اندیشه ها و عواطف خویشتن را یا از طریق قلم، قلم مو و «چکش» یا ابزار تولید آواها به صورت «شعر»، «نثر» و «نقاشی» و «تندیس» و «موسیقی» به منصّه ظهور برساند(9)
چنانکه پیداست این تعاریف از سه زاویه
1. منشأ و خاستگاه ظهور و بروز هنر
2. شیوه و روش انعکاس آثار هنری
3. تجلی و تبلور بیرونی آثار هنری
مفهوم هنر را به تصویر کشیده اند.
با توجه به این نکات و با نگریستن به این تعاریف می توان تعریف ذیل را که از جامعیت بیشتری برخوردار است، برای هنر ارائه کرد:
هنر تجلّی و تبلور زیباگونه و عینی احساسات و اندیشه های درونی آدمی است که با شیوه ها و ابزار متناسب انجام می پذیرد.
پی نوشت ها:
[1] ر. ک: لغت نامه دهخدا، ذیل ماده «هنر»، فرهنگ معین، ج 4، ص 5208
[3] هنر چیست؟ ص 5
[5] اصالت در هنر و علل انحراف در احساس هنرمند، ص 33
[7] بقره/ 261
[8] اسلام و هنر، ص 12
[9] شعر کهن فارسی در ترازوی نقد اخلاق اسلامی، ج 1، ص 46
هنرهای هفتگانه عبارتند از:
۱) معماری
۲)هنرهای دستی مانند:مجسمه سازی، شیشه گری و ...
3) هنرهای ترسیمی شامل: نقاشی و خطاطی و...
4) ادبیات شامل شعر و نثر
۵) موسیقی
۶) ورزش، و حرکات نمایشی
۷) هنرهای نمایشی:فیلم و ...
موسیقی:
امروز پر مصرف ترین نوع هنر، موسیقی است بویژه با حضور پررنگ و جایگاه خاصی که دو رسانه عمومی، تلویزیون و رادیو، یافته اند و در جهان ارتباطات کمتر کسی می تواند خود را از این دو رسانه بی نیاز ببیند. در باب غنا و موسیقی حرام گرچه سخن بسیار گفته شده است اما همچنان در تعیین موضوع و مصداق توهم و تردید وجود دارد.
صوت خوش با طبع آدمی آمیخته است و لذتی وصف ناپذیر در پی دارد. عالیترین شکل موسیقی در اسلام تلاوت قرآن است که همواره مورد ستایش پیشوایان دین قرار گرفته است.
ابن ابی الحدید[563]درباره صدای حضرت داود(ع) و جذبه بسیار آن بیانی دارد. همچنین در شرح دیگر نهج البلاغه آمده است[564]
حضرت داود(ع) علاوه بر نغمه خوش مزمار(نی) داشته که امیرالمؤمنین(ع) وی را «صاحب مزامیر» و « قاری اهل بهشت» معرفی کرده است.
(هنر تلاوت قرآن)
هنر تلاوتِ قرآن به عنوان موسیقی زیبا و خوش در نزد پیامبر اکرم(ص) و دیگر معصومان(ع) در تاریخ بیان شده، امام زین العابدین و امام باقر(ع) با صدای خوش قرآن را می خواندند که گاه نیکویی قرائت آنان، مردم را از هوش می برده است. نوع دیگر موسیقی در اسلام اذان است که سفارش شده با صدای خوش ادا شود.[565]
مدح اهل بیت(ع) و مرثیه خوانی ها نیز با الحانی خوش گواه صادقی است که اسلام هنر موسیقی را بطور کلی امضاء نموده است .
هنر از دیدگاه امام خمینی (رحمه الله علیه)
اشاره
امام خمینی رحمه الله علیه ، معمار بزرگ قرن و هنرمند توانای روزگار ما که خود تجسّم عینی هنر اسلام ناب محمدی صلی الله علیه و آله بود، با گسترش فقه بر همه مفاهیم و موضوعات، ناب ترین نظریات و فتواها را در عرصه فرهنگ و هنر ارائه داد، بسیاری از ناممکن ها را ممکن ساخت و در زمینه مقولات هنری، تکلیف بسیاری از بلاتکلیفی ها را روشن کرد و گره گشای هنرمندان متعهد گردید. بر ما واجب است با تحلیل و تبیین فتواها و دیدگاه های ایشان، هنر درست را از نادرست تفکیک کرده، هنرمندان و مخاطبانشان را از گرداب سرگردانی نجات بخشیم و با بیان دیدگاه های ایشان در تمام زمینه های هنری، هنرناب را یاری رسانیم.
هویت هنری امام خمینی رحمه الله علیه
آنکه روحی لطیف، درکی زیبا، زبانی نافذ و بیانی رسا دارد، در شاخه های مختلف هنر بهتر می تواند اندیشه و احساس و پیام را در قالب هنری ارائه کند. امام خمینی رحمه الله علیه افزون بر توجه به هنر، خود نیز با برخورداری از مایه های اصلی هنر، هویتی هنرمندانه از خود بروز داده بود. رهبر معظم انقلاب حضرت آیت اللّه خامنه ای در این باره می فرماید: «هویت هنری امام بعد از رحلتشان برای همه آشکار شد. شاید خیلی ها اصلاً نمی دانستند که امام اهل شعر یا شاعر است؛ آن هم شعر با این مایه از لطافت عرفانی و آن سوخته حالی، مخصوص یک عارف دلباخته. این بزرگوار با این روح عرفانی همان کسی است که صدایش قوی ترین صداها علیه استکبار بود؛ یعنی لطافت روحی با قوت ارادی آن چنان همراه می شود که بزرگ ترین کارهای روزگار را انجام می دهد».
تعریف هنر
امام خمینی رحمه الله علیه در کلام خویش هنر را چنین تعریف می کند: «هنر در مدرسه عشق، نشان دهنده نقاط کور و مبهم معضلات اجتماعی، اقتصادی، سیاسی و نظامی است». ایشان در حقیقت هنر را ابزاری برای برطرف ساختن مشکلات جامعه می داند. حضرت امام رحمه الله علیه هنری را ارزشمند و در خور ستایش می داند که روشنگر راه هدایت در جامعه باشد و آدمی را از تاریکی نادانی نجات بخشد.
جایگاه هنر
جایگاه هنر در جامعه، دعوت عمومی، ایجاد انگیزه و هدایت تمایلات و عواطف جمعی در جهتی معیّن است و به همین دلیل، از مهم ترین ابزارهای سیاسی به شمار می رود. بر این اساس، توسعه قدرت ولایت الهی در میدان فعالیت های سیاسی، در گرو هنروریِ هماهنگ هنرمندانی است که در مسیر هدایت رهبران الهی جوامع بشری صورت گیرد. تا پیش از انقلاب اسلامی، هنر از این جایگاه والا محروم بود. امام راحل رحمه الله علیه با به خدمت گرفتن هنر در مسیر هدایت الهی، آن را جایگاه اصلی اش باز گرداند و چراغ هدایت را به ابزار هنر روشن ساخت.
هنر طاغوتی
بی شک هنرمند در هر قالبی که کار کند، روحیات، اندیشه ها و باورهای خود را در اثرهنری خویش می ریزد و همان ها را به مخاطبان القا می کند. از دیدگاه حضرت امام رحمه الله علیه ، هنری ستوده، ارجمند و قابل دفاع است که ازعنصر تعهد، جوهر، پیام و بُعد سازندگی و تربیت برخوردار باشد؛ هنری که ارزش های مقدس را ترسیم کند و به انسان ها امید و اعتماد بدهد و از فساد، هرزگی، بدآموزی و تحریک غرایز حیوانی و شهوانی دور و منزّه باشد. در این صورت، هنری که وسیله ای در خدمت فساد، حکومت جور و برآوردن اهداف سیاسی بیگانگان باشد و مایه بی خبری، بی دردی و بی تحرکی گردد، طاغوتی است و سودی به حال جامعه ندارد.
هنر؛ امانت الهی
امام خمینی رحمه الله علیه ، هنر را نه تنها فضلی برای هنرمند، بلکه آن را امانتی الهی می دانست که مسئولیت بس سنگینی را برای صاحب آن در پی خواهد داشت. بنابر نظر ایشان، هنرمند متعهد مسلمان، همواره در روند تاریخ مبارزات حق طلبانه که گستردگی آن سراسر تاریخِ را پوشانده است، مسئولیت دارد تا به بهترین وجه ترسیم کننده حماسه های جاودانه پیروان مکتب باشد. ایشان می فرماید: «هنرمندان ما زمانی می توانند بی دغدغه کوله بار مسئولیت و امانتشان را زمین بگذارند که مطمئن باشند مردمشان بدون اتکای به غیر، و تنها و تنها در چارچوب مکتبشان به حیات جاودانه رسیده اند».
هنر قرآنی
امام خمینی رحمه الله علیه از میان گونه های مختلف هنر، تنها هنری را مورد پذیرش قرآن و برگرفته از معارف الهی آن می دانست که غبارهای دنیای مادی را از روی اسلام بزداید، نفس را تهذیب کند و فرد و جامعه را به سوی توحید سوق دهد. در نظر ایشان، اسلام زمانی هنر را ارج می نهد که در جهت مردم و خدا باشد. اگر هنرمند توانست ترسیم کننده چهره کریه استکبار و ظلم باشد، کاری ستودنی کرده است. ایشان در بخشی از پیام تاریخی خویش به هنرمندان متعهد می فرماید: «تنها هنری مورد قبول قرآن است که صیقل دهنده اسلام ناب محمدی، اسلام ائمه هدی علیهم السلام ، اسلام فقرای دردمند، اسلام پابرهنگان، و اسلام تازیانه خورده های تاریخ شرم آور محرومیت ها باشد».
هنرمداحی در بیان مقام معظم رهبری
جامعهی مدّاح یک کار بزرگی بر عهده دارد و آن عبارت است از مدیریّت شادی و عزای جامعه؛ شما در حقیقت شادیهای معنوی و عزاهای اساسی و قلبی و عمیق را مدیریّت میکنید، جهت میدهید، هدایت میکنید. آن جوامعی که این وضعیّت را ندارند، این مجالس را ندارند، این گریهها را، این شادیها را ندارند، این خلأ را احساس میکنند و بنده اطّلاع دارم یک جوری میخواهند این خلأ را درست کنند، پُر کنند و نمیشود؛ این کار شما است. سنّت این کار هم مربوط به امروز و دیروز نیست؛ از زمان ائمّه (علیهم السّلام) است. اینکه شما میبینید دعبل را یا امثال این بزرگواران را این جور تشویق میکنند، تحریص میکنند، پای شعرشان مینشینند، آنها را وادار میکنند به ادامهی این کار، این همین کاری است که امروز شما دارید میکنید.
(بیست و ششم بهمن 1397)
زبان مدّاحی و مدیحهسرایی با زبان گویندگی و منبر و سخنرانی متفاوت است؛ اینجا شعر هست، تخیّل هست، هنرنمایی هست، فعّالیّت هنری هست، عیبی هم ندارد، امّا جهت و محتوا باید همان جهت و محتوایی باشد که ما انتظار داریم تا در یک سخنرانی خوب، در یک کتاب خوب، در یک فیلم خوب، تجلّی پیدا کند؛ جهت باید همین جهت باشد. دشمنان اسلام تازه به وجود نیامدهاند؛ دشمنان حقیقت و دین خدا از آغازِ پیدایشِ دین خدا صفآرایی داشتهاند؛ امروز هم همان صفآرایی هست( هفتم اسفند 97)
ترویج اخلاق و رفتار اسلامی؛ اخلاق اسلامی و رفتار اسلامی را در بین کتابهای اخلاق و از علمای اخلاق بگیرید و به مردم منتقل کنید، با استفادهی از هنر که کار شما هنر است -شعر و آواز، هنر است- اخلاق را ترویج کنید، رفتار صحیح اسلامی را ترویج کنید، برادریِ بین مردم را ترویج کنید، محبّت و مهربانی را ترویج کنید، اتّحاد ملّی را ترویج کنید؛ اُنس با قرآن را، اُنس با نماز را، توجّه به خدا را، پرهیز از گناه را به مخاطبینِ خودتان یادآوری کنید؛ این تذکّرات خیلی ارزش دارد؛ هم برای مخاطبتان ارزش دارد، هم برای خودتان؛ برای خودمان هم ارزش دارد. وقتی ما نصیحت میکنیم کسی را، درواقع خودمان را هم نصیحت کردهایم؛ برای خودمان هم ارزش دارد).هفدهم اسفند 96(
شأن مداح این است؛ یعنی برانگیختن عواطف، و به کمک اندیشه و خرد بردنِ این عواطف. شأن مداح و ستایشگر - این حرفهای که امروز در کشور ما بحمداللَّه بوفور وجود دارد - این است که بتواند با بیان هنری، با شیوهی هنری، با اجرای هنری، معرفت را در بین مردم گسترش دهد. این شد محور اصلی. شعری که انتخاب میکنید، لحنی که انتخاب میکنید، شیوهای که در آن با مردم حرف میزنید، در این جهت قرار بگیرد؛ در جهت افزایش معرفت و عمق بخشیدن به هدایت مردم و دانائیهای آنها از دین و از راه زندگی؛ این کاری است که جامعهی مداح به بهترین وجهی میتواند انجام دهد. ( یازدهم اردیبهشت 92)
کار مداح، استفادهی از هنر برای بیان حقیقت است. خود این ایستادن، با صدای خوش و با آهنگ زیبا شعری را خواندن - هم شعر هنر است، هم آهنگ هنر است، هم صدا هنر است - با چندین هنر، انسان یک حقیقتی را بیان کند، میتواند تأثیر مضاعفی در ذهن مستمع و حاضر در مجلس و مخاطب شما بگذارد؛ ( بیست وسوم اردیبهشت 91)
امروز آن کسانی که پیامی برای مردم دارند؛ چه پیام رحمانی، چه پیام شیطانی- فرق نمیکند- بهترین وسیلهای که در اختیار میگیرند، وسیلهی هنر است. لذا شما میبینید به کمک هنر، امروز در دنیا باطلترین حرفها را در ذهن یک مجموعهی عظیمی از مردم به صورت حق جلوه میدهند که بدون هنر امکان نداشت، اما با هنر و به کمک ابزار هنر این کار را میکنند. همین سینما، هنر است؛ همین تلویزیون، هنر است؛ انواع و اقسام شیوههای هنری را به کار میگیرند برای اینکه بتوانند یک پیام باطل را به شکل حق به ذهنها منتقل کنند. بنابراین هنر اینقدر اهمیت پیدا کرده است. منتها ما مسلمانها و بخصوص ما شیعیان، امتیازی داریم که دیگر ملیتها و ادیان این امتیاز را به قدر ما ندارند و آن عبارت است از اجتماعات دینی که به شکل روبهرو، چهره به چهره، نفس به نفس تشکیل میشود که این را در جاهای دیگر دنیا و در ادیان دیگر کمتر میشود پیدا کرد. هست؛ نه به این قوّت، نه به این وسعت، نه به این تأثیرگذاری و محتواهای راقی. فرض بفرمائید برای کسانی که با زبان قرآن آشنا هستند، آیات کریمهی قرآن با صوت خوشی روبهرو تلاوت شود. این تأثیرش تأثیر بسیار بالائی است. ماجرای مدحخوانی و ستایشگری مداحان ما از این باب است؛ استخدام هنر برای انتقال مفاهیم والا و باارزش که تا اعماق جان مخاطب نفوذ کند. این یک وسیله است، این یک ابزار بسیار باارزش است. ابزار است، اما آنقدر این ابزار وزن پیدا میکند که گاهی به قدر خودِ محتوا اهمیت پیدا میکند؛ چون اگر نباشد، محتوا قابل انتقال به دلها نیست. مداحیِ شما از این قبیل است. هرچه هنرمندانهتر باشد، از ابزار هنر، از صوت خوش، حنجرهی خوب برخوردار باشد، بهتر است و هرچه محتوا- آنچه که میخوانیم- آموزندهتر باشد، برای مخاطب قابل فهمتر باشد، درسآموزتر باشد، از جهت مدیریت فکریِ مخاطبتان تازهتر و باطراوتتر باشد، ارزشش بیشتر است. البته با توجه به همان مطلبی که اول عرض کردیم، یعنی در چهارچوب تعالیم و معارف اهل بیت. لذا بازی کردن با مسئلهی مداحی سزاوار نیست. مداحی را به صورت یک کار صرفاً سطحی، شکلی، ظاهری در آوردن، آن را عبارةٌ اخرای تقلید از یک کار مبتذل غربی قرار دادن، هیچ جائز نیست. این را توجه بکنند، بخصوص جوانها که توی این صراط وارد میشوند. هیچ اشکالی ندارد که از شعری با زبان مردم استفاده شود، لیکن با مضمون درست، با مضمون صحیح. اگر چنانچه مداح و خواننده ما و ستایشگر اهل بیت (علیهمالسّلام) از کسانی که خودشان غرق در حیرت و بدبختیاند- وادی هنری غرب، بخصوص هنر موسیقیشان که به ابتذال کشانده شده- و در وادی حیرت و سردرگمی شیطانی و نه حیرت رحمانی هستند، این کار شریف و پاکیزه و مقدس را الگوگیری کرد، این کار ناسزاوار است؛ کار ناشایستی است.( چهارم مرداد 87)
خاصیت عمومی هنر این است که بدون اینکه خود گوینده حتّی در خیلی از موارد توجه داشته باشد و غالباً بدون اینکه مستمع توجه داشته باشد، اثر میگذارد.( پنجم مرداد 84)
جوانهای عزیز! با شما هستم؛[مداحی] یک ذخیره است، یک موجودیِ انسانی ارزشمند است؛ اگر باطل و بیاثر بماند، ظلم شده؛ اگر خدای نکرده این سرمایه در جهت غلطی مصرف بشود، ظلم بزرگتری شده؛ اگر این سرمایه را نداشتیم، مسئولیّتی به این اندازه سنگین [هم] نداشتیم؛ امّا این سرمایه هست، مال انقلاب است، مال اسلام است، مال سیّدالشّهدا است، مال فاطمهی زهرا است؛ از این [سرمایه] باید در راه اهداف حسینی و فاطمی استفاده بشود.
من گاهی اوقات میشنوم که در جلسهی مدّاح صاحب هنر، نه شعر و نه مضمون در جهت معرفتافزایی نیست؛ این گناه است، این ظلم است. شما هنر دارید، توانایی دارید، امروز در جامعهی اسلامی فرصت دارید؛ این فرصت همیشه نبود؛ این فرصت در هر ساعتی، در هر لحظهای از لحظات عمرِ «تاریخی» که دست بدهد، مغتنم است، نباید از دست برود. امروز ما میتوانیم اسلام را ترویج کنیم؛ یک روز فقط با کتاب بود، با منبر بود، با سخنرانی بود؛ امروز علاوهی بر آنچه در گذشته بود، با مدّاحی است. سابق -زمان دوران طاغوت- این همه خوانندهی خوب، این همه سرایندهی خوب در خدمت اهلبیت نداشتیم؛ امروز بحمداللّه عدّه زیاد است؛ کمّیّت، بسیار خوب، کیفیّت هم بسیار خوب؛ این کیفیّت را روزبهروز افزایش بدهید.
امروز دشمنان به زوایای زندگی من و شما ملّت انقلابی، با دقّت دارند نگاه میکنند که شاید نقطه ضعفی پیدا کنند و از آنجا نفوذ کنند؛ این مناطق نفوذ دشمن را شناسایی کنید، در مقابل آنها صفآرایی کنید؛ وقت را هدر ندهیم. امروز همه موظّفیم، همه مسئولیم؛ جامعهی مدّاحان هم جزو جوامع مسئول کشور است. معارف اسلامی را [تبیین کنید].
مقام معظم رهبری - هفتم اسفند 97
شهید_آوینی
در هنر قدیم هنرمند پیدا نبود،هنر پیدا بود،بنابراین هنر الهی بود.ولی در هنر جدید بیشتر نام و شهرت شخصیت خود هنرمند در صحنه است،اصلا هنری نمانده است.می خواهد از طریق استعدادی که دارد،خودش را مطرح کند. هنر امروز سراسر ظهور نفس أمّاره است،چون هنرمند نمایی است و نه حق نمایی!
مدح حضرت زهرا (س)
شب تاریک کنار تو به سر می آید نام زهرا (س) به تو بانو چقدر می آید
آبرو یافته هر کس به تو نزدیک شود خار هم پیش شما گل به نظر می آید
و نبوت به دوتا معجزه آوردن نیست از کنیزان تو هم معجزه بر می آید
به کسی دم نزد اما پدرت میدانست وحی از گوشه چشمان تو در می آید
پای یک خط تعالیم تو بانو والله عمر صد مرجع تقلید به سر می آید
مانده ام تو اگر از عرش بیایی پائین چه بلایی به سر اهل هنر می آید
مانده ام لحظه ی پیچیدن عطر تو به شهر ملک الموت پی چند نفر می آید
کاظم بهمنی
( هنر آئینی )
سید مهدی حسینی
هنر آیینی مجموعه ای از ذوق و فطرت، علم و اندیشه، مهارت و تخصص است. این ها شالوده ای است که ما هم در ذهن پرورانده ایم و به صورت عینی در جامعه می بینیم. البته قالب های دیگر هم هستند مثلاً نقاشی، خط، تعزیه، موسیقی که درون مایه آیینی دارند.
ارایه یک تعریف برای هنر آیینی مشکل است اما می توانیم زمینه ها، ویژگی ها و نشانه هایش را شناسایی کنیم و بر حسب آن نشانه ها ذهنیتی برای این مخاطبان فراهم آوریم. در خودِ این اصطلاح «هنر آیینی» حداقل چند گزینه وجود دارد. اصولاً هنر باید برگرفته از دو گزینه باشد، اندیشه و مهارت. تعهد، در اندیشه جاری است
یک مداح از ادبیات و موسیقی استفاده می کند. حتی از بداهه خوانی که در حقیقت ریشه در موسیقی دارد استفاده می کند. شما وقتی صدایش را می شنوید و نگاهی که او به مستمع دارد و هنرهای کلامی او برای جذب مخاطب، عنصر صدا سازی، برای تلقین عاطفی و تأثیر گذاری، این ها نشانه های هنر است. یعنی شما وقتی می خواهید آواز کار کنید، در اولین قدم می گویند صداسازی کنید. صدا را که ساختید، توانستید صدا را متناسب با نیاز مخاطب و متناسب با دستگاه های موسیقی پرورش دهید، می شوید خواننده.
خوب این یکی از جلوه های کار مداحی است؛ بنابراین مداحی هنر است. اما این که چرا مداحی را هنر نمی دانند، من فکر می کنم ریشه در دو موضوع دارد، یکی این که مداحی یک هنر کاملاً آیینی و مذهبی است. شما ریشه یابی کنید می بینید چند سال علیه مذهب در ایران کار شده است. بنابراین یک دلیل بی توجهی، یعنی عوامانه جلوه دادن مداحی باعث شده که در هنر بودنش شک کنند، چون اصالت آیینی دارد. بنابراین، یک دلیل اجتماعی سیاسی فرهنگی دارد
حامد حجتی
هنر یک وسیله و فن است به عبارتی دیگر یک مهارت است که هرکسی بخواهد برای ترویج تفکر خودش از آن استفاده کند نیاز به این دارد که ویژگی هایی را در آن رسوخ دهد. کسانی که کار مذهبی و دینی و آیینی می کنند در واقع دنبال این هستند که عقاید مذهبی خود و گرایش های آیینی خود را با ابزار هنر سرایت دهند. وقتی می گوییم هنر مذهبی یا آیینی، ذهن آدم ها به سراغ سه چهار تا رشته بیش تر نمی رود که از جمله آن ها مداحی است در حالی که مداحی به نظر می رسد یک هنر است و البته خیلی ها آن را هنر نمی دانند. تمام تعاریفی که برای هنر می شود در مداحی فراگیر است.
مجله دیدار آشنا اسفند 1383 و فروردین 1384، شماره 55 و 56
میدانیم مداح اگر قرار باشد عین مطلب را بگوید، با مردم عادی فرقی ندارد. هنری خواندن مداح به چیست؟ پیرایههای هنری را چگونه انتخاب میکنید؟
این یک توضیح خیلی جالب دارد. جسارت نشود به خوانندههایی که با ساز یا در استودیو میخوانند. اما در استدیو یک کاری میخوانند پنج دقیقه، با ساز، خلأها را هم با ساز پر میکنند. یکبار نشد، بار دوم، سه بار نشد، بار دهم و... آنقدر میخوانند تا یک کدامش درست دربیاید. بعد هم این قطعات را که جداگانه اجرا شده میچسبانند به هم و یک آهنگ میگذارند رویش. بعد آهنگساز یا تدوینگر یا کارگردان آلبوم کار را ویرایش میکنند. صدایی که از حنجرهی خواننده درمیآید، از چندین فیلتر صوتی عبور میکند تا میشود این صدای شفاف که ما میشنویم. اگر همان خوانندهای که اینقدر زیبا میخواند، در تشییع جنازهی یکی از شعرا یا خوانندگان در هوای آزاد و در بیرون استودیو بخواند، همه میگویند این همان صداست!؟
حالا یک مداح را در نظر بگیرید. خوانندهی استدیویی پنج دقیقه میخواند ما یک ساعت میخوانیم. او با آهنگ ساز میخواند، من با آهنگ صدای مستمع. او دستش باز است برای اینکه هر عبارتی بیاورد ولی ما از یک فضای محدود میتوانیم واژهمان را انتخاب کنیم. او روی این پنج دقیقه یکسال کار کرده تا دوازده قطعهی پنج دقیقهای آلبومش را داده بیرون که میشود شصت دقیقه. من یک شب روی این آلبوم در محرم کار کردهام. البته کار عقبه دارد؛ یعنی آهنگهایم را ساختهام و شعرهایم را گفتهام یا گرفتهام. اما برای تمرینش گاهی حتی یک شب هم وقت ندارم. این هنر است.
شما خودتان برای انتخاب پیرایههای مختلف هنری به چه معیارهایی رسیدهاید؟ حتماً سبک و شعر و حتی شاید بعضی از گریزها را هم آماده کردهاید. معیارتان در این انتخابها چیست؟
مثل هر هنر دیگری این هنر هم برای خودش ساز و کارهایی دارد. آقا فرمودند هنرمندانه بخوانید؛ بروید به اینجا برسید. بقیهاش را ما باید خودمان بفهمیم. اگر عشق و تقوی- من که ندارم- نباشد، مداح هرچه تلاش کند به این معیارهای هنری هم نمیرسد. این هنر با عشق و تقوی آمیخته است. شاید من فلان گریزم را از پیش آماده کرده باشم ولی چون آماده بوده از همانجا هم میروم بیرون و گاهی وسط شعر از یک دروازهی بزرگ گریز و اشک، رد میشوم و حواسم نیست. گاهی مداح میخواهد از همان دری که خودش انتخاب کرده بیرون برود اما اگر سه چهار بیت شعرش را هم نخواند و برود به این فضای جدید، از معنوی هم اثرگذارتر است.
ویژهنامهی بعثت خون (دوازدهم دی 87)
احساس و عاطفه قابل دسترس ترین، گسترده ترین و تاثیر گذارترین راه انتقال یک پیام مذهبی و دینی به مخاطبین است و مداحی یک هنر است که اگر از این هنر درست استفاده شود، می تواند عامل گرایش جوانان و نوجوانان که سرشار از احساسات هستند به دین و درک درست آنها از مبانی دینی گردد.
در واقع بر دوش کشیدن چنین رسالت بزرگی پاکی درون و صفای ضمیر می طلبدو خالق این اثر هنری باید در درجه اول با تهذیب و تعالی نفس، روح قدرتمندی یافته باشد تا هنرش روح و جان مخاطب را جلا بخشد و بر اعماق جانش تاثیر گذارد.
ابراهیمی اظهار داشت: در واقع تا طهارت در قلب حاصل نشود، شراب طهور لایق آن نگردد و در نتیجه فرد معارف را به نحو اتم و اکمل دریافت نمی کند چه رسد به اینکه توانایی ارائه به مخاطبان را داشته باشد؛ بر این اساس زمانیکه مداح خود لایق وصل شد دیگر اثری از اشاعه خرافات و ارائه محتوای غلط در اثر هنری اش نیز دیده نخواهد شد.
خبرگزاری مهر ۲۵ مهر ۱۳۹۸
در نشست همدلی مداحان عنوان شد؛
لزوم ایجاد دانشکده مداحی/ مداحی برای اهل بیت هنر است
آیت الله شیخ سند بحرینی به موضوع هنر مداحی اشاره کرد و گفت: علم و حکمت نور است ولی ما یک مقوله هم به نام هنر داریم. هنر مستقیما در نفس آدمی تاثیر می گذارد و خداوند ذاتا این طور این پدیده را خلق کرده که در اعماق جان آدمی تاثیر گذار است.
این کارشناس مسائل مذهبی ادامه داد: هر چیزی آمیخته به هنر شد در همه آدم ها چه بد و چه خوب تاثیرش را می گذارد.
وی تصریح کرد:حرم های حضرات معصومین(ع) را برای همین با اوج هنر معماری و زیبایی خاص می سازند تا هر کسی آنجا می آید حتی از محیط تاثیر بگیرد. اصل مطلب اینکه کار مداحی هم جدای علم، خود هنر است، ریتم خواندن شما، الحان شما همه هنر و برای همین تاثیرگذار است حتی در انسانهای بد، و حتی گاهی در آنان که زبان شما را متوجه نمی شوند و از کشور دیگری هستند از شما تاثیر می گیرند چون لحن و نغمه و ریتم خواندن شما همان هنر است که تاثیرش رامی گذارد و جاذبه دارد.
این استاد حوزه در ادامه جایگاه هنر در مداحی اظهار کرد: حتی اهل بیت (ع) نظر ویژه به هنر دارند، دانشمند عالم می آید به او توجه می کنند ولی وقتی مداح می آید شعر می خواند نظر ویژه دارند صله و هدیه آنچنانی به او می دهند.
وی گفت: هنر حتی جدای از نفس در عقل هم تاثیر می گذارد، پس ببینید کار و هنر شما چقدر خطیر است.
آیت الله سند بحرینی با اشاره به این نکته که مداح باید این هنر را به روز نگه دارد خاطر نشان کرد: برای این موضوع یعنی مداحی و هنر مداحی باید دانشکده ایجاد شود و هنرمند از آن بیرون بیاید. باید آهنگساز و آهنگسازی قوی تر شود در وادی مداحی آن هم از نوع “حلال” که این نیاز به یک محل علمی دارد.
حنیف طاهری:
مداحی یک هنر مقدس است. چطور یک فیلمی درباره حضرت یوسف(ع) ساخته میشود یا درباره پیغمبر(ص) آقای مجیدی یک فیلم میسازد که همه تعریف میکنند؛ درحالیکه در این سینما کار مبتذل هم انجام میشود. میتوان از این ظرفیت استفاده غلط کرد ولی یک جایی هم استفاده درست منجر به خلق هنر مقدس میشود. مداحی در ذات خودش هنر مقدسی است. چرا باید بترسیم که بگوییم هنر است؟ مداحی هنر مقدسی است و باید از ابزارها درست در این هنر استفاده کنیم. مثلا آقای فرشچیان هنرمند است. هنر خود را در اختیار چه چیزی قرار داده است؟ در اختیار ضریح سیدالشهدا(ع) قرار داده است. نمیتوانست خیلی کارهای دیگر انجام دهد و پولهای بیشتری دربیاورد؟ میتوانست، اما حتی برای ضریح امام حسین(ع) هم پول نگرفته است.
بهعنوان مثال چیزی که در فرانسه به نام هنر اتفاق میافتد نیست، ولی وقتی از ابزار هنری استفاده میکنید بهنوعی غیر هنر هم نیست.
بله، بهنظرم نهتنها در مداحی که در دیگر اجزای یک هیات هم هنر حضور دارد مثلا بیرقی که در هیات نصب میشود حاصل هنر خوشنویسان و تذهیبکاران قدیمی و معاصر و سرشار از هنر است.
تزئین هیات هم نوعی از هنر است.
بله، نورپردازی، فیلمبرداری و عکاسی از هیات هم هنر است، ولی هنری که در خدمت اهلبیت(ع) است. همانند پولی است که در خدمت اهلبیت(ع) قرار میگیرد و این پول مقدس میشود. صدای خودمان را جای مقدسی خرج میکنیم چون جای مقدسی خرج میکنیم و در فضایی معنوی است به آن هنر معنوی میگوییم. رهبر انقلاب در دیدار با مداحان بارها به این نکته اشاره کردند که «مداحی هنر» است.
خبرگزاری تسنیم ۲۶ بهمن ۱۳۹۸
هفته نامه بین المللی همسر